przemek

Festiwal Sacrum Profanum – informator, cz. 2

przemek

Festiwal Sacrum Profanum, to nie tylko występy Aphex Twina, Chrisa Cunninghama oraz The Cinematic Orchestra. Poznaj kompozytorów, których utwory prezentowane były na koncertach odbywających się od poniedziałku do czwartku (14-17 września).

anderson.jpg Julian Anderson

Oryginalna muzyka wybitnego współczesnego brytyjskiego kompozytora Juliana Andersona,  swą żywą melodyką, ciekawymi rytmami, a także nawiązaniami do folkloru Europy Środkowej i Wschodniej, wciąż zdobywa kolejne rzesze miłośników. Zwłaszcza dzieła orkiestrowe i chóralne cieszą się ogromnym powodzeniem zarówno wśród zespołów muzyki współczesnej, jak i publiczności. Absolwent Cambridge, uczeń Messiaena, Ligetiego i Knussena, Julian Anderson już jako 20-latek zdobył Nagrodę Królewskiego Towarzystwa Filharmonicznego w Londynie dla najlepszego młodego kompozytora, a dziś ma na koncie nie tylko wiele znakomitych utworów, ale i profesurę na Harwardzie, a jego rozległa wiedza na temat współczesnych technik kompozytorskich stała się podstawą wielu artykułów i wykładów. 41-letni dziś kompozytor ma niezwykłą łatwość w przekształcaniu i asymilacji rozmaitych muzycznych tradycji do współczesnego języka muzycznego. W jego muzyce odnaleźć można echa dzieł Strawińskiego, ludowej muzyki rumuńskiej, litewskiej, polskiej, a nawet hinduskiej. Ogromną popularność jego muzyka zawdzięcza – jak podkreślają krytycy – przede wszystkim żywej, chwytliwej melodyce. Ale jak mawia sam kompozytor, nie jest to muzyka tworzona dla zaspokojenia gustów publiczności, a raczej tworzona dla grupy przyjaciół, którzy po prostu kochają dobrą muzykę.

harvey.jpg Jonathan Harvey

Jeden z brytyjskich kompozytorów, łączący w swych utworach intelektualny język muzycznego modernizmu z królestwem ducha. Muzyka tego angielskiego dżentelmena, poruszającego się ścieżkami między Zachodem i Wschodem, filozofią a techniką, barwą a melodią, elektroniką a tradycyjnym instrumentarium, zatacza w świecie coraz szersze kręgi. Zdobywa nowych zwolenników, czasem wręcz fanatycznie wielbiących pisane na granicy muzycznego mistycyzmu i pełne duchowych odniesień utwory.

Droga wiodąca Jonathana Harveya do muzyki była szczególna. Kompozytor otrzymał głęboko religijne wychowanie, dzieciństwo i młodość spędził w katedralnym chórze, ale gdy w 1957 r. rozpoczął studia w Cambridge, stał się, według własnych słów “ateistą, naukowcem, racjonalistą, filozofem”. Na jego rozwój radykalnie wpłynęło zetknięcie z myśleniem bardziej systemowym, spotkania m.in. z Benjaminem Brittenem, uczniem Schönberga – Erwinem Steinem, Hansem Kellerem, Karlheinzem Stockhausenem czy Miltonem Babbitem, a później z dalekowschodnim rytuałem, sanskryckimi księgami oraz skrajnie innym od europejskiego systemem wartości. Harvey przeszedł długą drogę od pobożnego anglikanizmu do wyzwolonego buddyzmu i dziś przyznaje się do równorzędnej obecności w jego życiu i muzyce obydwu źródeł inspiracji.

W jego utworach odnajdziemy zarówno chóralne struktury w staroangielskim stylu, związane z wiedeńską szkołą muzyczne inspiracje psychoanalizą, fascynacje strukturalną głębią rodowodu niemieckiego, wyjęte z francuskiej szkoły poszukiwania melodyczne, jak też powtarzające się jak mantra dźwiękowe szepty, wprawiające słuchacza w szczególny rodzaj muzycznej medytacji. – To, czego poszukuję, to muzyka tak świeża jak improwizacja, w której jednak każdy dźwięk jest na swoim miejscu – wyznał w jednym z wywiadów Harvey, który swą twórczością wciąż dowodzi, że w hermetycznym studiu elektronicznym można komponować prawdziwie szczerą muzykę o głębokim duchowym wymiarze.

davies.jpg Peter Maxwell Davies

Peter Maxwell Davies (ur. 1934) studiował w Manchesterze i Rzymie. W 1962 roku, dzięki pomocy Aarona Coplanda i Benjamina Brittena uzyskał stypendium w Princeton, gdzie studiował między innymi z Miltonem Babbitem. Przez krótki czas uczył się kompozycji również w Australii, by potem na stałe osiąść w Anglii. Wraz z Harrisonem Birtwistlem założył tu grupę muzyki współczesnej Pierrot Players (przemianowanej później na The Fires of London). Davies został uhonorowany licznymi tytułami doktora honoris causa w przeróżnych instytucjach, pomimo że był znany jako enfant terrible lat 60-tych, którego muzyka szokowała publiczność. Jego kompozycje często wykorzystywały ironiczne przeróbki znanych utworów, jak np. “Eight Songs for a Mad King” (1969), w których sparodiował “Mesjasza” Handla w podobnym stylu, jak Jimi Hendrix przerobił hymn Stanów Zjednoczonych. Davies był również jednym z pierwszych kompozytorów, którzy założyli internetowe strony muzyczne – jego MaxOpus, z której można ściągać jego muzykę, powstała w 1996 roku.

Utwory Sir Petera Maxwella Daviesa zaprezentuje w Krakowie Ensemble Recherche – 9-osobowy zespół, który od 1985 roku prezentuje muzykę współczesną – począwszy od utworów końca XIX wieku, przez dzieła francuskich impresjonistów, II Szkoły Wiedeńskiej, ekspresjonistów, Szkoły Darmstadzkie, awangardowe aż po kompozycje najnowsze.

W sumie w swym repertuarze zespół ma ponad 1700 kompozycji, z których większość utrwalił na płytach. Wraz z Freiburger Barockorchester co roku organizuje Akademię we Freiburgu – międzynarodowe forum dla profesjonalnych muzyków i zespołów grających zarówno utwory dawne, jak i współczesne. Muzycy Ensemble Recherche prowadzą prestiżowe letnie kursy mistrzowskie w Darmstadcie – kolebce muzyki współczesnej.

Oliver Knussen

Oliver Knussen, kompozytor i dyrygent, jest jedną z najbardziej szanowanych postaci brytyjskiej muzyki współczesnej i prawdopodobnie bardziej niż jakikolwiek inny twórca przyczynił się do żywotności brytyjskiej sceny muzycznej. Jego ojciec, Stuart Knussen, był pierwszym kontrabasistą w London Symphony Orchestra. Oliver Knussen zaczął komponować w wieku 6 lat, a już jako piętnastolatek dyrygował po raz pierwszy orkiestrą w Royal Festival Hall w Londynie. Jego nauczycielami kompozycji byli John Lambert i Benjamin Britten. W 1994 został odznaczony został tytułem komandora (Order Imprerium Brytyjskiego). Pełni funkcję honorowego dyrygenta zespołu London Sinfonietta.

birtwistle.jpg Harrison Birtwistle

Twórczość Birtwistle’a, w którym krytycy widzą wyspiarskiego Lutosławskiego i Ferneyhougha, autora nadzwyczaj skomplikowanych utworów i wielkiego muzycznego erudyty, uznawana jest za najbardziej reprezentatywną dla współczesnej muzyki brytyjskiej. Obydwaj – jako jedyni od czasów Benjamina Brittena – wyróżnieni zostali Nagrodą Fundacji im. Ernsta von Siemensa (o wartości 200 tys. euro) nazywaną muzycznym Noblem. Birtwistle’a uhonorowano nią w 1995 roku, a Ferneyhough’a – w 2007 roku. I choć ta prestiżowa nagroda łączy obydwu kompozytorów to ich dzieła tworzą kompletnie odrębne światy.

Urodzony w 1934 roku Sir Harrison Birtwistle (tytuł szlachecki otrzymał w 1988 roku) muzykę pojmuje jako teatr, specyficzny instrumentalny spektakl. W jego silnie udramatyzowanych, często wspartych elektroniką utworach (w tym uznanej za jedną z najważniejszych oper XX wieku “The Mask of Orfeus”), odnaleźć można sporo nawiązań do tradycji m.in. antyku, średniowiecza i baroku. Kompozytor w każdym utworze ustawia słuchacza w roli “podróżującego” dźwiękową ścieżką, wijącą się na skraju licznych archaizacji i nowocześności. 16 września, w krakowskim monograficznym koncercie Birtwistle’a jego dzieła zaprezentują wybitni muzycy London Sinfonietty pod batutą Davida Athertona. W programie wyjątkowego wieczoru znajdzie się m.in. ostatni z trylogii utworów napisanych w latach 1977-1984 właśnie dla London Sinfonietty – “Secret Theatre”, niemal magiczna muzyka rozpisana na 14-osobową orkiestrę, rządząca się tajemniczym zbiorem reguł kompozycji.

benjamin.jpg George Benjamin

George Benjamin jest jednym z najwybitniejszych kompozytorów swojego pokolenia. Urodzony w 1960 roku, w wieku szesnastu lat dostał się do Paris Conservatoire do klasy kompozycji Oliviera Messiaen’a i klasy fortepianu Yvonne Loriod, by następnie szkolić się pod opieką Alexandra Goehra w King’s College w Cambridge. Jako dyrygent regularnie występuje z wiodącymi zespołami muzycznymi m.in. z London Sinfonietta i Ensemble Modern. W 2001 roku Deutsche Symphonie Orchester uhonorowała go Arnold Schönberg Prize – prestiżową nagrodą w dziedzinie kompozycji.

Brian Ferneyhough

Jego twórczość jest całkowitym zaprzeczeniem brytyjskiego charakteru, kojarzonej z nim klasycznej ogłady i powściągliwości. Ten intrygujący, epatujący niesłychanym spiętrzeniem środków wyrazu twórca kojarzony z terminem “nowej złożoności” komponuje muzykę wielopłaszczyznową, nadzwyczaj ekspresyjną i ekstremalnie trudną wykonawczo. Jego partytury przypominają ezoteryczne diagramy. Wnikliwy badacz historii i doskonały analityk – w jego utworach można dostrzec niespotykane bogactwo nawiązań do technik z dawnych wieków, ale również zdobyczy muzyki najnowszej, odbija się w niej cała historia muzyki Zachodu.

Urodzony w Coventry w 1943 roku, Ferneyhough zdobył klasyczne muzyczne wykształcenie w Birmingham School of Music i Royal Academy of Music w Londynie. W 1968 otrzymał stypendium Mendelssohna, które umożliwiło mu kontynuowanie studiów w Amsterdamie u Tona de Leeuw. Rok później, dzięki przyznanemu stypendium, kontynuował naukę u Klausa Hubera w Basel Conservatoire. W 2007 roku Ferneyhough zastał uhonorowany nagrodę Ernsta von Siemensa za całokształt twórczości.

turnage.jpg Mark-Anthony Turnage

Kompozytor o prawdziwie międzynarodowej randze. Uznawany za jedną z najwybitniejszych postaci kształtującej naszą współczesność. Urodzony w Wielkiej Brytanii w 1960 roku, Turnage studiował z Oliverem Knussenem i Johnem Lambertem, a później z Guntherem Schullerem. Bardzo duży wpływ na jego twórczość wywarła muzyka jazzowa, a w szczególności twórczość Milesa Daviesa. Współpracował z takimi znakomitościami świata jazzu jak John Scofield, Peter Erskine i Joe Lovano. Jego twórczość charakteryzuje się indywidualnym stylem z mocno zaznaczoną rytmiką, odwołaniami do harmonii jazzowej i rozbudowanymi partiami perkusyjnymi.

źródło: materiały organizatora

informator cz.1: http://www.uwolnijmuzyke.pl/festiwal-sacrum-profanum-informator-cz-1

program: http://www.sacrumprofanum.pl/pl/13/193/196/program

bilety: http://www.sacrumprofanum.pl/pl/8/193/190/bilety